هواشناسی کوهستان بولتن پيشبينی کوهستان هشدار پايش و توسعه مقالات و کتب مرتبط تماس با ما ارسال عکس معرفی

فرهنگ جامع واژگان غارها و مناطق کارست (زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی، هیدرولوژی)

فرهنگ جامع واژگان غارها و مناطق کارست (زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی، هیدرولوژی)

تاليف:
دکتر رضا خوش رفتار (استاديار دانشگاه زنجان)
دکتر حسنعلی غیور (استاد دانشگاه اصفهان)

مقدمه
کارست ، نام منطقه‌ای در کوه‌های دیناریک جنوب اروپا است که در مرز کشورهای اسلوونی و ایتالیا قرار دارد. چون اولین مطالعات در زمینه اشکال انحلالی ایجاد شده در سنگ‌های آهکی، در این منطقه انجام شد، از نام منطقه کارست برای اینگونه چشم‌اندازها و لندفرم‌ها استفاده شد. در حال حاضر این اصطلاح، برای توصیف نوع خاصی از چشم‌اندازها بکار می‌رود که دارای اشکال سطحی، غارها و سیستم‌های آب زیرزمینی هستند. این چشم‌اندازها و اشکال در سنگ‌های قابل حل مانند سنگ‌آهک، دولومیت، مرمر، سنگ‌های ژیپس و نمک شکل می‌گیرند. رخنمون سنگ‌های کربناته در حدود 15 میلیون کیلومتر مربع از نواحی قاره‌ای فاقد یخ کره زمین را شامل می‌شود. اما سنگ های کربناته زیر سطحی که در چرخه‌ آب زیرزمینی کارست نقش دارند، قلمرو کارست فعال را گسترش داده و شاید تا حدود 14 درصد مساحت خشکی‌ها را شامل شود .
نرخ سریع رشد جمعیت کره زمین و به دنبال آن تامین نیازهای اساسی مانند سوخت‌های فسیلی، آب آشامیدنی، زمین برای خانه‌سازی و زیرساخت‌های حمل و نقل، انسان‌ها را به سوی بهره‌برداری بیشتر از مناطق کارست هدایت کرده است. آگاهی از فرآیندهای هیدروژئولوژیکی در زمینه پیدایش، حرکت و ویژگی‌های شیمیایی آب مناطق کارست در حال افزایش است. یقینا یکی از دلایل عمده این روند سریع رو به رشد، نقش مناطق کارست در تامین منابع آب بشر است، به طوریکه حدودا 20- 25 درصد آب مورد نیاز جمعیت کره زمین از آب‌های زیرزمینی مناطق کارست تامین می‌شود. همچنین حدود 50 درصد از ذخایر نفت و گاز جهان در خلل و فرج سنگ‌آهک و دولومیت کارستی قرار دارد. علاوه بر موارد فوق، مناطق کارست از نظر وجود اراضی کشاورزی مناسب و زیبایی چشم‌اندازها، مکان‌های مناسبی برای شکل‌گیری سکونتگاه‌ها و شهرها فراهم می‌کنند به طوریکه حدود 25 درصد جمعیت کره زمین در مناطق کارست زندگی می‌کنند. به همراه استفاده‌ی گسترده از مناطق کارست، خطراتی مانند آبگیری مناطق کارست شهری، مشکلات مربوط به فرونشینی چاله‌های انحلالی بویژه در مناطق شهری، ریزش سقف غارهای کارستی، فرار آب از پشت سدهای ایجاد شده در مناطق کربناته، شیوع سریع بیماری‌ها از طریق شبکه آب‌های گسترده و پیچیده و مواردی دیگر لزوم توجه ی بیشتر به اینگونه مناطق را توجیه می‌نماید.
با توجه به اینکه حدود 11 درصد از سطح کشورمان، عمدتا در منطقه‌ی زاگرس، البرز ، ایران مرکزی و حتی جزایری مانند قشم را رخنمون‌های سطحی سنگ‌های کربناته و کارستی تشکیل می‌دهند، آگاهی از ویژگی‌های مناطق کارست روزبروز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. تامین آب سالم، وجود منابع عظیم هیدروکربوری ایران در مناطق کارست، وجود محیط‌های جذاب و دیدنی در رو و زیرزمین(غارها)، اهمیت آگاهی از این بخش علوم زمین را دوچندان می‌سازد. با توجه به پیشرفت‌های سریعی که در این زمینه از علوم زمین در کشورهای متفاوت صورت می-گیرد، برای بهره‌گیری از کتب و مقالات تالیف شده در زمینه‌ کارست، نخست باید از مفاهیم و واژگان تخصصی این بخش، آگاهی داشته باشیم، لذا با توجه به کمبودی که در این بخش وجود داشت، اقدام به تالیف این کتاب گردید. این کتاب حاصل بررسی حدود 60 اثر اعم از مقالات و کتاب‌های معتبر، عمدتاً به زبان انگلیسی است که در فهرست منابع، معرفی شده است. برای استفاده‌ی مطلوب از کتاب پیش رو، لازم است تا موارد زیر برای خوانندگان محترم توضیح داده شود:
- برای پرهیز از ذکر مکرر اسامی مولفین و نویسندگان، که علاوه بر افزایش حجم صفحات، خواندن و پیگیری مطالب را با مشکل مواجه می‌ساخت، رفرنس‌دهی در متن بر اساس شماره‌ منبع انجام شده است. اعدادی که در بین دو علامت{ } قرار گرفته‌اند، به منابع مورد استفاده، اشاره دارد. طبیعی است منابع اصلی مانند فرهنگ‌های اصطلاحات، بیشتر تکرار شده و دفعات اشاره به مقالات به نسبت کمتر بوده است.
- برای نشان دادن مترادف کلمه، فرمول، شکل، اشاره به ریشه‌ واژه، توضیحات در داخل کمانک(پرانتز)، استفاده شده است.
- تعاریف و توضیحات ارائه شده از منابع انگلیسی و فارسی به صورت مستقل با شماره‌های 1، 2 و... ارائه شده‌است. در مواردی که تعاریف دو منبع تا حد زیادی به هم نزدیک بوده‌اند، در قالب یک جمله آورده شده است. برای مثال اعداد{‌1و 4}در پایان جمله به معنی آن است که در دو منبع 1 و 4 ، تقریباً تعاریف مشابه‌ای ارائه شده است.
- سعی شده است برای بسیاری از عوارض، مخصوصاً آنهایی که در زبان فارسی تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته، تصاویری ارائه شود تا به همراه توضیحات، به درک بهتر اصطلاحات کمک کند. با توجه به محدودیت های مربوط به حجم کتاب، حدود 100 شکل در این اثر، مورد استفاده قرار گرفته است.
در پایان لازم به یادآوری است، اصطلاحات زیادی در سیر پیدایش و تحول یک علم ممکن است شکل‌گرفته و در طی زمان، کم و بیش مورد استفاده قرار گیرند، حتی متروک شوند و یا معانی و مفاهیم متفاوتی پیدا کنند. بنابراین با توجه به انتخابی بودن اصطلاحات، ممکن است این کتاب، تمام واژگان مربوط به کارست را شامل نشود و یا حتی جمع‌آوری همه آنها در یک کتاب امکانپذیر نباشد. علاوه بر این، با پیشرفت شتابان علم، اصطلاحات جدیدی وارد عرصه می‌شوند که ممکن است جایگزین اصطلاحات قدیمی باشند.

هواشناسی کوهستان | بولتن | پايش و توسعه | مقالات و کتب مرتبط | تماس با ما | ارسال عکس | معرفی

الوند | آزادکوه | بغرو | تفتان | توچال | درفک | دماوند | سبلان | سماموس | سنبران | سهند | شاه معلم | علم کوه | قاش مستان | هزار

طراحی و اجرا: حسین حسين پور [هواشناسی استان گيلان]