هواشناسی کوهستان بولتن پيشبينی کوهستان هشدار پايش و توسعه مقالات و کتب مرتبط تماس با ما ارسال عکس معرفی

هواشناسی کوهستان

هواشناسی کوهستان

خوش‌اخلاق، فرامرز، هادی‌نژادصبوری، شبنم، فریدمجتهدی، نیما، اسعدی‌اسکوئی، ابراهیم،1394،هواشناسی کوهستان، دیوید وایت‌من، نشر فرهنگ ایلیا.
ایران سرزمینی در مجموع نسبتاً بلند و ناهموار است که در مفهوم پیکرشناسی، فلات نام دارد. فلات ایران را حصارهای کوهستانی بلند از هر طرف فرا گرفته‌اند. ارتفاع رشته کوه‌های حاشیه‌ی شمالی و جنوب‌غربی فلات در خاک ایران در بیشتر طول آن‌ها، از 2500 متر بیشتر است. قله‌های بسیار مرتفع در این رشته‌کوه‌های شمالی و غربی کم نیستند، از جمله در رشته‌کوه البرز می‌توان از قله‌های دماوند‌5670 متر، بغروداغ‌3300 متر، سماموس‌3703 متر، خشچال‌ 3917‌ متر، سیالان 4176‌ متر، علم‌کوه 4850‌‌ متر‌، آزاد‌کوه 4398 متر‌، خلنو 4375 متر‌، توچال 3960 متر، شاه البرز‌ 4160 متر، ناز 4100 متر و ... و در رشته‌کوه‌های زاگرس از قله‌هایی مانند دنا 4409 متر، زردکوه 4221 متر و اشترانکوه 4024 متر و ... نام برد. علاوه بر این در پهنه‌ی به نسبه هموار فلات ایران نیز قله‌های برافراشته‌ای به بلندای بیش از 3000 متر، چهره‌ی دشت‌های داخلی فلات ایران را ناهموار کرده‌اند که از آن‌ها می‌توان از کرکس 3925 متر، شیرکوه 4075 متر، جوپار 4135 متر، لاله‌زار(شاه) 4402 متر، علم‌شاه (رشته جبال بارز) 3741 متر، هزار 4051 متر، تفتان 3905 متر و... نام برد. نگاهی گذرا به این رقم‌ها، نشان از وجود رشته‌ کوه‌ها و کوه‌های منفرد در گستره‌ی فلات ایران است.
ارتفاع میانگین کشور حدود 1250 متر و ارتفاع میانگین فلات داخلی نزدیک به 900 متر است. بیشترین مساحت سرزمین ایران در سطوح ارتفاعی 1000 تا 2000 متر گسترده شده ‌است. این ویژگی بازتاب دقیقی از فلات بودن سرزمین ایران است و بخش بزرگی از زمین‌های آن (55 درصد) نسبتاً هموار است، اما با این حال، حدود 14 درصد مساحت کشور را زمین‌های پرشیب (بیش از 30 درصد) می‌پوشاند که از میان آن حدود 8 درصد زمین‌ها شیبی بیش از 50 درصد دارند. این زمین‌ها عموماً منطبق بر سطوح ارتفاعی بالاتر از 2000 متر هستند که 7/15 درصد مساحت کشور را در بر می‌گیرند (ژئومورفولوژی ایران، علائی‌طالقانی، 1391:‌10).
نگاهی گذرا به جغرافیای طبیعی فلات ایران نشان‌دهنده‌ی مجموعه‌ی ارتفاع‌هایی است که دشت‌های پایکوهی و میان‌کوهی را در برگرفته‌اند. این کوه‌ها چه به شکل رشته‌‌کوه‌های بزرگ (البرز، زاگرس و ...) و چه با مقیاس‌های متوسط و کوچک در کشور شرایط بوم‌شناختی مناطق پیرامونی خود را کنترل می‌کنند. کوه‌های ایران بدون شک در برهمکنش با وضعیت جوی این سرزمین، با شکل‌گیری آب‌وهواهای مختلف، مناظر جغرافیایی این سرزمین را دگرگون و گونا‌گون کرده‌اند. معیشت مردم در دشت‌ها و پایکوه‌های این سرزمین به دلیل وجود همین سامانه‌های کوهستانی است. علاوه بر تامین آب، وجود این عوارض به دلیل شرایط تعدیلی که در دما دارند، شرایط را برای زندگی در حاشیه‌ی برخی از خشک‌ترین و گرم‌ترین مناطق ایران فراهم کرده است. شکل‌گیری آب‌وهواهای گوناگون در طبقه‌های ارتفاعی کوه‌های این سرزمین بر تنوع زیستی نیز اثر ملموسی داشته است. تنوع ناهمواری‌ یکی از اساسی‌ترین عوامل تنوع آب‌وهوایی در ایران است (آب‌وهوای ایران، مسعودیان،1386‌:‌9).
در طی چند دهه اخیر بسیاری از محققان رشته‌ی هواشناسی و آب‌وهواشناسی سعی کرده‌اند که با برگردان برخی از منابع لاتین، درک جامعه‌ی علمی را نسبت به ‌جوّ و پدیده‌های آن، بالا ببرند. اما تعداد این کتب بسیار اندک بوده و این تعداد اندک بیشتر مرتبط به موضوع‌های کلی هوا و آب‌وهوا‌شناسی است و در زمینه‌ی مباحث تخصصی و کاربردی هواشناسی در کشور کمتر کتابی برگردان، تالیف و منتشر شده است. از موضوع‌هایی که در زمینه‌ی آن تاکنون به طور تخصصی و دقیق مطلبی در منابع فارسی یافت نمی‌شود، مبحث هواشناسی و آب‌وهواشناسی کوهستان است. سامانه‌های کوهستانی به دلیل تاثیر ژرفی که بر جوّ و آب‌وهوای مناطق مختلف می‌گذارند در زمره سامانه‌های اصلی در میان دیگر عوامل زمینی محسوب می‌شوند. در منابع علمی هواشناسی جهان تاکنون دو کتاب عمده در این زمینه منتشر شده است. اولین کتاب با نام هواشناسی و آب‌وهواشناسی کوهستان نوشته پروفسور راجر باری می‌باشد که توسط دانشگاه کمبریج چاپ شده است. این کتاب یکی از منابع مهم علم هواشناسی و یکی از منابع پایه در رشته هواشناسی و آب‌وهواشناسی محسوب می‌شود. در این کتاب مباحث هواشناسی کوهستان با زبانی تخصصی و با استفاده از روابط ریاضی و فیزیکی مطرح شده است. کتاب دیگر در این زمینه، کتاب هواشناسی کوهستان (مبانی و کاربردها) نوشته دیوید وایت‌من، یکی از اساتید شهره و از متخصصان مطرح هواشناسی کوهستان در جهان است، که توسط دانشگاه آکسفورد به چاپ رسیده است. از مزیت‌های کتاب وایت‌من، توصیف جذاب و روان بسیاری از مسائل هواشناسی کوهستان و استفاده از اشکال و نمودارهای گویا و با کیفیت بالا در توصیف بسیاری از سازوکارهای جوی مرتبط با کوهستان است که در این زمینه از مزیتی آشکار نسبت به کتاب راجر باری برخوردار است. مخاطبان این کتاب بسیاری از متخصصان علوم محیطی از جمله مختصصان و کارشناسان هواشناسی، آب‌وهواشناسی، آب‌شناسی، محیط‌زیست، کشاورزی، جغرافیا، منابع‌طبیعی و ... هستند. علاوه بر این با توجه به اینکه کوهستان و وضعیت جوّی آن کاربران بسیاری را متاثر می‌سازد، از این‌رو این کتاب می‌تواند برای بسیاری از افرادی که درگیر با محیط‌های کوهستانی هستند نیز مفید باشد، از جمله جامعه کوهنوردی کشور که انجام کامل و بی‌خطر برنامه‌های صعود آن‌ها متضمن وجود شناخت کافی از وضعیت جوی و پیش‌بینی شرایط آتی است. علاوه بر این با توجه به وجود سرفصلی با عنوان هواشناسی کوهستان در فدراسیون کوه‌نوردی و صعودهای ورزشی جمهوری اسلامی ایران جهت آموزش کوهنوردان، این کتاب می‌تواند نقش حمایتی و تکمیلی جهت اعتلای دانش کوهنوردان داشته باشد. امید است با توسعه مرزهای دانش هواشناسی و آب‌وهواشناسی کشور به ویژه در جنبه‌های کاربردی آن و همچنین توسعه ایستگاه‌های هواشناسی کشور به ویژه در مناطق کوهستانی و توسعه عملی هواشناسی و آب‌وهواشناسی کاربردی، سطح دانش کنونی در زمینه مناطق کوهستانی کشور ارتقاء یابد.
گفتنی است کتاب اصلی شامل 4 بخش و 14 فصل است. فصل‌های دوم، سیزدهم و چهاردهم به دلیل ارتباط موضوعی کمتر، حذف گردید‌ و بقیه‌ی فصول به ترتیب کتاب اصلی ارائه شده‌اند. تا آنجا که مقدور بود در متن، بخش‌های که مفصلاً به مطالعات موردی در ایالات‌متحده مربوط می‌شد به نحو مقتضی کاسته یا حذف شدند. همچنین تا آنجا که ممکن بود تصویرهایی از پدیده‌های جوی در محیط کوهستانی ایران ارائه شده است. علاوه بر این به دلیل کیفیت کم برخی از تصاویر کتاب اصلی، برخی از تصویرهای مرتبط با موضوع از دیگر منابع به کتاب اضافه شده است، تا خواننده کتاب بتواند دریافت بهتری از مطلب داشته باشد. مترجمان در برگردان متن اصلی کتاب تا جایی که ممکن بوده سعی در ارائه هرچه بهتر مفاهیم اصلی با تکیه بر فارسی روان داشته اند و در برگردان واژه های تخصصی از واژگان مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی کمک گرفته‌اند. ضمنا برخی واژگان تخصصی که در فرهنگ‌های معتبر موجود نبوده، با استفاده از فرهنگ‌های عمومی تر معتبر برگردان شده‌اند. تقریباً برای تمامی واژگان برگردان شده، واژه لاتین معادل به صورت زیرنویس ارائه شده است.
در خاتمه مترجمان کتاب برخود لازم می‌دانند از زحمت‌ها و کمک‌های دوستان و عزیزانی که بدون هیچ چشم‌داشتی در تهیه و تدوین این کتاب همکاری داشتند تشکر و قدردانی کنند. از آقای مهندس عابد رئیس گروه تحقیقات کاربردی اداره کل هواشناسی گیلان، آقای عبدالله اشتری و اعضای هیئت مدیره انجمن حفظ محیط کوهستان، از آقای وحید باقری ویراستار محترم کتاب به واسطه زحمات‌شان در زمینه ویرایش و صفحه‌‌آرایی، از آقای حسین سرپرست به دلیل در اختیار نهادن تصاویر‌ لازم و دیگر عزیزانی که در چند سال اخیر از انجام این مهم حمایت کرده‌اند سپاس‌گذاری می‌شود.

هواشناسی کوهستان | بولتن | پايش و توسعه | مقالات و کتب مرتبط | تماس با ما | ارسال عکس | معرفی

الوند | آزادکوه | بغرو | تفتان | توچال | درفک | دماوند | سبلان | سماموس | سنبران | سهند | شاه معلم | علم کوه | قاش مستان | هزار

طراحی و اجرا: حسین حسين پور [هواشناسی استان گيلان]